Medya-turk.net Türkiye ve dünya medyasına linkler, basın mevzuatı detayları, tekzip, cevap ve düzeltmeye dair bilgi, günlük online haber sunuyor.

Tayfun ÇAVUŞOĞLU

 Yayınlanan haberle ilgili mağdur edildiğinizi düşünüyorsanız, hareket tarzınızı şu şekilde belirleyebilirsiniz.
1) Mahkemeye başvurmadan yapılabilecek işlemler:
 İlgili gazetenin (yazılı basın yayın organının) sorumlu müdürüne hitaben yazılmış bir yazıyı, cevap düzeltme hakkını kullandığınızı da belirterek göndermeniz yeterlidir. Yasa, yayın tarihinden itibaren iki ayı geçmeyecek şekilde yapılan başvuruyu sorumlu müdürün incelemesi ve yayınlaması için günlük yayınlarda üç gün süre tanır. (Günlük  olmayan süreli yayınlarda, yayınlanacak ilk sayı esas alınır.) Cevabi yazınız, kesinlikle suçlayıcı ya da  üçüncü kişileri hedef alan ifadeler taşımamalı, yalnızca konunun özünü ve yapıldığını belirttiğiniz hatayı düzelten anlatıma sahip olmalıdır. Düzeltme ve cevap yazısı, buna sebep olan yazıdan daha uzun olamaz.  Sorumlu müdür, bu yazının yayınlanmasına karar verdiği takdirde, aynı yer ve aynı puntodan olmak üzere yazıyı düzenleyip yayınlar. Cevap-düzeltmenin, buna neden olan yazının yayınlandığı şekliyle verilmemesi  ya da hiç yayınlanmaması halinde  (buna ilişkin süreler 14. maddede anlatılmaktadır) cevap-düzeltme isteyenin talebi halinde, yargı  süreci başlamış demektir.
Öneri: Eğer mağduriyet bir köşe yazısından kaynaklanıyorsa, sorumlu müdüre başvurmadan önce ilgili yazarla görüşmenizi salık veririz. Bu görüşme telefon, e-mail yoluyla da olabilir. Görüşme gerçekleşemez  ya da istenen sonuç alınamazsa, o takdirde sorumlu müdür muhatap alınmalıdır. Ancak bu görüşmelerle vakit harcanırken, yasanın sürelerde koyduğu kısıtlamalara da dikkat edilmelidir. 
 
2) Yargı yoluna başvurarak cevap-düzeltme (tekzip) hakkının kullanılması
Mağdur kişi, bulunduğu yer sulh ceza hakimliğine başvurarak, usülüne uygun gönderdiği ancak yayınlanmayan cevap-düzeltme yazısının mahkeme kararıyla yayınını (ya da hatalı yayınlandıysa kanun hükümlerine uygun yayınını) talep edebilir.
Burada dikkat edilmesi gereken şudur: Sulh ceza hakimi bu başvuruyu evrak üzerinde (duruşma yapmaksızın) üç gün içinde sonuca bağlar. Dolayısıyla yargıya başvurulması halinde, itiraz edilen tüm hususların bilgi ve belgelerinin başvuru dilekçesiyle birlikte mahkemeye ibrazı uygun olur.
Sulh ceza hakiminin kararına itiraz için tanınan süre de üç günle sınırlıdır. 
İtirazlar asliye ceza hakimliğine yapılır. Bu mahkemeden çıkacak karar kesindir. (Kısacası, Yargıtay yolu kapalıdır.)
Sulh ceza hakimliği metnin yayınına karar vermiş (itiraz halinde asliye ceza hakimliği de sulh ceza kararını onamışsa)  yayın kuruluşu cevap düzeltme metnini yayınlayacaktır. Yayınlamadığı takdirde aşağıda metnini verdiğimiz  18. maddedeki yaptırımlarla karşı karşıya kalacaktır. (14. maddenin son fıkrasını da okumanızı öneririz.)
Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur. Son kararı veren mahkemenin kararı ilgili basın-yayın kuruluşuna tebliğ edildikten sonraki günlük yayınlarda üç gün içinde, diğer süreli yayınlarda ise yayınlanan ilk sayıda bu cevap-düzeltme metnine yer verilmez ya da yer verilir ama kanun hükümlerine aykırı davranılırsa, şikayetçinin  yeniden mahkemeye başvurma hakkı saklıdır. 18.maddedeki yaptırımlar, ancak bu şikayetle yürürlüğe girecektir.

 

CEVAP - DÜZELTME HAKKINA İLİŞKİN DÜZENLEME - HÜKÜMLER

Kabul Tarihi: 09.06.2004

Cezai sorumluluk

MADDE 11. — Basılmış eserler yoluyla işlenen suç yayım anında oluşur.

Süreli yayınlar ve süresiz yayınlar yoluyla işlenen suçlardan eser sahibi sorumludur.

Süreli yayınlarda eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında bulunması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması veya verilecek cezanın eser sahibinin diğer bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkûm olduğu cezaya etki etmemesi hallerinde, sorumlu müdür ve yayın yönetmeni, genel yayın yönetmeni, editör, basın danışmanı gibi sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili sorumlu olur. Ancak bu eserin sorumlu müdürün ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkilinin karşı çıkmasına rağmen yayımlanması halinde, bundan doğan sorumluluk yayımlatana aittir.

Süresiz yayınlarda eser sahibinin belli olmaması veya yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında olması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması veya verilecek cezanın eser sahibinin diğer bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkûm olduğu cezaya etki etmemesi hallerinde yayımcı; yayımcının belli olmaması veya basım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması ya da yurt dışında olması nedeniyle Türkiye'de yargılanamaması hallerinde ise basımcı sorumlu olur.

Yukarıdaki hükümler, süreli yayınlar ve süresiz yayınlar için bu Kanunda aranan şartlara uyulmaksızın yapılan yayınlar hakkında da uygulanır.

  Hukukî sorumluluk

MADDE 13. — Basılmış eserler yoluyla işlenen fiillerden doğan maddî ve manevî zararlardan dolayı süreli yayınlarda, eser sahibi ile yayın sahibi ve varsa temsilcisi, süresiz yayınlarda ise eser sahibi ile yayımcı, yayımcının belli olmaması halinde ise basımcı müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Bu hüküm, süreli veya süreli olmayan yayınlarda yayın sahibi, marka veya lisans sahibi, kiralayan, işleten veya herhangi bir sıfatla yayımlayan, yayımcı gibi hareket eden gerçek veya tüzel kişiler hakkında da uygulanır. Tüzel kişi şirketse, anonim şirketlerde yönetim kurulu başkanı, diğer şirketlerde en üst yönetici, şirket ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Zararı doğuran fiilin işlenmesinden sonra yayının her ne surette olursa olsun devredilmesi, başka bir yayınla birleştirilmesi veya sahibi olan gerçek veya tüzel kişinin herhangi bir surette değişmesi halinde, yayını devir alan, birleşen ve her ne surette olursa olsun yayın sahibi gibi hareket eden gerçek ve tüzel kişiler ve anonim şirketlerde yönetim kurulu başkanı, diğer şirketlerde üst yönetici, bu fiil nedeniyle hükmedilecek tazminattan birinci ve ikinci fıkrada sayılanlarla birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.

Düzeltme ve cevap

MADDE 14. — Süreli yayınlarda kişilerin şeref ve haysiyetini ihlâl edici veya kişilerle ilgili gerçeğe aykırı yayım yapılması halinde, bundan zarar gören kişinin yayım tarihinden itibaren iki ay içinde göndereceği suç unsuru içermeyen, üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmayan düzeltme ve cevap yazısını; sorumlu müdür hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın, günlük süreli yayınlarda yazıyı aldığı tarihten itibaren en geç üç gün içinde, diğer süreli yayınlarda yazıyı aldığı tarihten itibaren üç günden sonraki ilk nüshada, ilgili yayının yer aldığı sayfa ve sütunlarda, aynı puntolarla ve aynı şekilde yayımlamak zorundadır.

Düzeltme ve cevapta, buna neden olan eser belirtilir. Düzeltme ve cevap, ilgili yazıdan uzun olamaz. Düzeltme ve cevaba neden olan eserin yirmi satırdan az yazı veya resim veya karikatür olması hallerinde düzeltme ve cevap otuz satırı geçemez.

Süreli yayının birden fazla yerde basılması halinde, düzeltme ve cevap yazısı, düzeltme ve cevap hakkının kullanılmasına sebebiyet veren eserin yayımlandığı bütün baskılarda yayımlanır.

Düzeltme ve cevabın birinci fıkrada belirlenen süreler içinde yayımlanmaması halinde yayım için tanınan sürenin bitiminden itibaren, birinci fıkra hükümlerine aykırı şekilde yayımlanması halinde ise yayım tarihinden itibaren onbeş gün içinde cevap ve düzeltme talep eden kişi, bulunduğu yer sulh ceza hâkiminden yayımın yapılmasına veya bu Kanun hükümlerine uygun olarak yapılmasına karar verilmesini isteyebilir. Sulh ceza hâkimi bu istemi üç gün içerisinde, duruşma yapmaksızın, karara bağlar.

Sulh ceza hâkiminin kararına karşı acele itiraz yoluna gidilebilir. Yetkili makam üç gün içinde itirazı inceleyerek karar verir. Yetkili makamın kararı kesindir.

Düzeltme ve cevabın yayımlanmasına hâkim tarafından karar verilmesi halinde, birinci fıkradaki süreler, sulh ceza hâkiminin kararına itiraz edilmemişse kararın kesinleştiği tarihten, itiraz edilmişse yetkili makamın kararının tebliği tarihinden itibaren başlar.

Düzeltme ve cevap hakkına sahip olan kişinin ölmesi halinde bu hak, mirasçılardan biri tarafından kullanılabilir. Bu durumda, birinci fıkradaki iki aylık düzeltme ve cevap hakkı süresine bir ay ilave edilir.

Düzeltme ve cevabın yayımlanmaması

MADDE 18. — Düzeltme ve cevabın yayımlanmasına ilişkin kesinleşmiş hâkim kararlarına uymayan sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili onmilyar liradan yüzellimilyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır. Ağır para cezası, bölgesel süreli yayınlarda yirmimilyar liradan, yaygın süreli yayınlarda ellimilyar liradan az olamaz.

Sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili hakkında verilen ağır para cezasının ödenmesinden yayın sahibi, sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili ile birlikte müteselsilen sorumludur.

Düzeltme ve cevap yazısının yayımlanmaması veya 14 üncü maddenin birinci fıkrasında belirtilen şartlara uyulmaksızın yayımlanması hallerinde hâkim ayrıca, masraflar yayın sahibi tarafından karşılanmak üzere, bu yazının tirajı yüzbinin üzerinde olan iki gazetede ilân şeklinde yayımlanmasına da karar verir.

Dava süreleri

MADDE 26. — Basılmış eserler yoluyla işlenen veya bu Kanunda öngörülen diğer suçlarla ilgili ceza davalarının günlük süreli yayınlar yönünden iki ay, diğer basılmış eserler yönünden dört ay içinde açılması zorunludur.

Bu süreler basılmış eserlerin Cumhuriyet Başsavcılığına teslim edildiği tarihten başlar. Basılmış eserlerin Cumhuriyet Başsavcılığına teslim edilmemesi halinde yukarıdaki sürelerin başlama tarihi, suçu oluşturan fiilin Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından öğrenildiği tarihtir. Ancak bu süreler, Türk Ceza Kanununun dava zamanaşımına ilişkin maddesinde öngörülen süreleri aşamaz.

Sorumlu müdürün ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkilinin karşı çıkmasına rağmen yayımlatıldığı iddia edilen eserden dolayı yayımlatan aleyhine açılacak dava yönünden süre, sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili hakkında verilecek beraat kararının kesinleşmesinden itibaren başlar.

Sorumlu müdürün yayımlanan eserin sahibini bildirmesi durumunda, eser sahibi aleyhine açılacak davada süre, bildirim tarihinden itibaren başlar.

Kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda dava açma süreleri, suç için kanunun öngördüğü dava zamanaşımı süresini aşmamak şartıyla, suçun işlendiğinin öğrenildiği tarihten başlar.

Kamu davasının açılması izin veya karar alınmasına bağlı olan suçlarda, izin veya karar için gerekli başvurunun yapılmasıyla dava açma süresi durur. Durma süresi iki ayı geçemez.

Görevli mahkemeler ve yargılama usulü

MADDE 27. — Basılmış eserler yoluyla işlenen veya bu Kanunda öngörülen diğer suçlardan dolayı açılan davalardan, ağır ceza işlerinden olanlar ağır ceza mahkemelerinde, diğerleri asliye ceza mahkemelerinde görülür.

Bir yerde ağır ceza veya asliye ceza mahkemesinin birden fazla dairesi bulunması halinde bu davalar iki numaralı mahkemede görülür.

Basılmış eserler yoluyla işlenen veya bu Kanunda öngörülen diğer suçlara ilişkin davalar acele işlerden sayılır.

Hürriyeti bağlayıcı cezaya çevirme yasağı

MADDE 28. — 18 inci ve 22 nci maddelerdeki suçlar dışında bu Kanunda öngörülen suçlar için hükmedilen para cezaları, hürriyeti bağlayıcı cezaya çevrilemez. (Editörün notu: 22'nci madde, basılmış eserleri engelleme, tahrip ve bozma suçuyla ilgilidir.)

Tebligat

MADDE 29. — Süreli yayının yönetim yeri, tebligat işlemleri yönünden, yayın sahibinin ve temsilcisinin, görevi devam ettiği sürece sorumlu müdürün yerleşim yeri sayılır.